أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
55
قانون ( فارسى )
يك فضاى ( مجراى ) خالى در وسط مىباشند و اين تجويف از بهر آن است كه مواد غذائى در جاهاى مختلف متفرق نشود و دچار سستى نگردد . به اين جهت جسم آنها سخت و مواد غذائى آنها مغز استخوانى است كه در داخل آنها جمع شده ، فضاى خالى آنها را پر كرده است . فائده تجويف در سبك شدن استخوان و فائده يك تجويفى بودن در سخت ماندن جسم است و هدف از سخت بودن آن است كه بر اثر حركت و جنبش نشكند . فائده ماده محتواى آن ( مغز استخوان ) همانطور كه گفتيم تامين غذاى استخوان است و علاوه بر آن استخوان را هميشه مرطوب نگهميدارد و بواسطه آكندن درون آن ، استخوان ميانتهى با استخوان ميانپر برابر گشته است . هر قدر استخوان ميانتهى به استحكام بيشترى نيازمند باشد تجويف آن كمتر است و هر قدر به سبك بودن نيازمند باشد تجويف آن بيشتر است . و هدف از آفريده شدن استخوانهاى مشاشى ( استخوانهائى كه سر نرم و مكيدنى دارند ) علاوه بر تامين تغذيه ، عبارت از استنشاق بو ، همراه هواست همانطور كه در استخوان مصفاه « 78 » اين كار انجام مىگيرد و ضمنا محلى است براى تجمع مواد دفعى مغز . استخوانها در جوار همديگر قرار مىگيرند و به هم وصل مىشوند . فاصله بين دو استخوان مجاور زياد نيست و در برخى از آنها بسيار كم است . اين فضاى بين دو استخوان را زائدههاى غضروفى يا شبه غضروف كه كار غضروف را انجام مىدهد پر كرده است و هرجا كه نيازى به اين زائده غضروفى يا شبه غضروف نيست اتصال استخوانها بدون آن انجام مىگيرد ، مانند آرواره زيرين . مجاورت استخوانها بر چند وجه است : برخى از آنها مجاور مفصل نرم و برخى ديگر مجاور مفصل سست حركت و نامحكم هستند . عدهاى نيز داراى مفصل محكمى به شكل دندانهاى و يا مد روز ( درهم دوخته ) و يا چسبيده مىباشند . منظور از مفصل نرم يا آسان ( مفصل لولائى ) اين است كه در آن يكى از دو استخوان به آسانى حركت مىكند و ديگرى جنبشى ندارد مانند مفصل مچ و ساعد . مفصل دشوار و نامحكم ( مفصل ساينده ) مفصلى است كه در آن جنبش يكى از استخوانها كم و دشوار باشد مانند مفصل بين استخوانهاى مچ و كف دست و يا مفصلى كه بين دو استخوان كف دست قرار دارد . مفصل محكم شده ( مفصل بىحركت ) مفصلى است كه در آن هيچيك از دو استخوان مفصل شده به تنهائى حركت نمىكند مانند مفصلهاى استخوان جناغ سينه « 79 » . مفصل تركيزيافته ( دندانهاى ) مفصلى است كه برجستگى يكى از استخوانها در فرورفتگى ديگرى قرار گرفته است و اين جايگيرى
--> ( 78 ) - استخوان پرويزنى : استخوانى متخلخل است كه جدارهاى دو طرف بينى و نيز ناحيه فوقانى جدار ميانى بينى را مىسازد . تاكنون هيچگونه دليل علمى بدست نيامده است كه مغز از طريق استخوان پرويزنى مواد دفعى خود را وارد بينى كند . ( 79 ) - بين قبضه جناغ سينه و استخوان جناغ سينه حركت مختصرى وجود دارد .